Rakasha

Αναμετάδοση σχολίου

2012-02-09T16:59:00.003+02:00

(Από τη συζήτηση για την «Ελλάδα του ομορφάντρα» στο κονάκι του Sraosha.)

Τα πρότυπα και η λειτουργία της διαφήμισης εν Ελλάδι θα μου φαίνονταν πιο πρόσφορο κειμενικό έδαφος για κάτι με τον τίτλο της κ. Ταχιάου. Γιατί την τελευταία δεκαετία τουλάχιστον η εισαγωγή τεχνογνωσίας από το εξωτερικό και η συμπόρευση σε αρκετά σημεία με το σεναριακό ύφος και τα τεχνάσματα των ευρωπαϊκών ή αμερικανικών διαφημιστικών αντιστοίχων συνοδεύτηκε από την ηθελημένη ή μη, ανάλογα με την περίπτωση, προβολή υποκείμενων ιδεολογικών ή αξιακών επιλογών. Το πρόβλημα της Τ. δεν είναι η «Ελλάδα του ομορφάντρα», το πρόβλημά της είναι η Ελλάδα του Rexona και της μασχάλης του Νίκου Αναστόπουλου, το οποίο θέλει να χώσει στον ζουρλομανδύα των μεταφορών και να το μετατρέψει σε οντολογικό ζήτημα. Προσωπικά, δυσκολεύομαι να δω πώς μπορούμε να φτάσουμε από εκεί στην Ελλάδα της δραχμής ακολουθώντας το δρόμο της λογικής συνάρτησης, αλλά δεν βαριέσαι, μπορεί αυτό να είναι δικό μου πρόβλημα. Εξάλλου, το άθλημα του λογικού άλματος εις μήκος είναι το αγαπημένο πολλών δημοσιολόγων (απανταχού της Γης, για να μην θεωρηθεί ότι κάνω διακρίσεις). Το ζήτημα του «ομορφάντρα», ωστόσο, όπως και του «φανταστικού τροχονόμου» ή του «Τυχαίο; Δεν νομίζω!» είναι η ανταλλαγή στερεοτύπων μεταξύ διαφήμισης και κοινωνίας. Η διαφήμιση αντλεί από τους κοινούς κώδικες επικοινωνίας (με το qualifier του αυτοσαρκασμού της, ενίοτε) προκειμένου να τους χρησιμοποιήσει για να περάσει το δικό της (αγοραστικό) μήνυμα προσφεύγοντας στη δεξαμενή αξιακών αποθεμάτων των δεκτών. Ωστόσο, η διαφήμιση παραλλάσσει, μετατρέπει, εξιδανικεύει, οπωσδήποτε εξημερώνει - πρότυπα, στερεότυπα, ιδεότυπους: Ο «τυχαίος δενομίζως» παραλαμβάνεται ως αναπαράσταση της ελαφρώς ασουλούπωτης ιδιοφυΐας, επιστρέφοντας στο κοινό ως harmless διασταύρωση φωτεινού παντογνώστη επιστήμονα και κλεισομάτη συνωμοσιολόγου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση εκείνο που νομιμοποιεί η διαφήμιση, αν μπορώ να κρίνω από τις χρήσεις της φράσης που έχουν υποπέσει στην αντίληψή μου στο ενδιάμεσο, είναι η εξομοίωση του ορθολογικού με το λογικοφανές: μπορώ να προβάλω οποιαδήποτε αιτία ως απόδειξη οποιασδήποτε πρότασης, αρκεί να της δώσω τον τίτλο του «αιτίου». Το εννοιολογικό φορτίο της διαφήμισης έχει σημασία όχι τόσο ως ακριβής αντικατοπτρισμός στάσεων και συμπεριφορών, μια και αποτελεί παιχνίδι κατόπτρων, αλλά ως διαδικασία επιλογής και διασύνδεσης - αυτών που ακουμπά και αυτών που αποφεύγει, αυτών που συνάπτει και των τρόπων με τους οποίους τα συνάπτει. Υπάρχει κοινό αφήγημα της ελληνικής διαφήμισης; Ίσως, αλλά μάλλον δεν είναι η «Ελλάδα του ομορφάντρα» και μάλλον δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό: η αποενοχοποίηση της κατανάλωσης αποτελεί συλλογικά δυτικό φαινόμενο και δανεικά όνειρα μπορείς να αγοράσεις παντού από καταβολής πιστωτικής κάρτας.

Εφραιμιτών τινών μνεία

2011-12-29T01:26:00.014+02:00

Η καθαρτήριος ισχύ της σκούπας, όπως ρητά επιβεβαιώθηκε διά της αγίας ράβδου μεταξύ Ελληνορθοδόξων και Αρμενίων στο ναό της Γέννησης στη Βηθλεέμ, επιδέχεται αναμφίβολα πολλαπλών αναλύσεων: περί εκκοσμίκευσης και θρησκείας, περί ορθού λόγου και Διαφωτισμού, περί νου και ψυχής, περί καθαρού και βρώμικου (κατεξοχήν). Ωστόσο, προσωπικά μου θύμισε μία από τις πιο αξιομνημόνευτες σκηνές του Μπαουντολίνο του Ουμπέρτο Έκο· όπου ο ομώνυμος ψεύτης, αφού έπειτα από πλήθος περιπετειών έχει φτάσει το βασίλειο του Ιωάννη του Πρεσβύτερου, αξιώνεται να συναντήσει ένα από τα διασημότερα miracoli των μεσαιωνικών κειμένων – τους Σκιάποδες. Ο ράθυμος Σκιάπους στα γρήγορα τον εμπλέκει σε μια θεολογική συζήτηση (το μεσαιωνικό αντίστοιχο της κουβέντας για το ποδόσφαιρο), στην οποία ο πρωταγωνιστής κάνει το λάθος να εισάγει μια άλλη τερατώδη φυλή, τους Πανώτιους. Στο άκουσμά τους ο συνομιλητής του αποκτά μια λίαν επιτιμητική όψη και κατακεραυνώνει όλο τους το σόι με την απαξιωτική έκφραση «Αυτοί; Αυτοί είναι αρτοτυρίτες!» – δήλον ότι η πρακτική τους περί θείας μετάληψης εστιάζεται (άπαγε!) στην κοινωνία με ψωμί και τυρί. Αγαπητέ Σκιάπου, άρον το σάρωθρόν σου και περιπάτει.

Επιλογή εννοιών από τη γλώσσα της ζούγκλας

2011-10-25T15:28:00.003+03:00

Η «βία» επικροτείται στο πλαίσιο της ανάγκης διατήρησης του νόμου και της τάξης – αλλά και αποκτά ελαφρυντικά στο πλαίσιο της αντίστασης κατά του εχθρού. Η «προδοσία» διαφόρων προεξοφλείται – είναι ορκισμένοι στους εχθρούς, άρα αίρεται η απαγόρευση της βίας εναντίον τους. Ο «εχθρός» είναι πανταχού παρών, προδότης – και δεν πειράζει αν του ασκηθεί και βία. Ο «δωσιλογισμός» είναι γεγονός από τις περιστάσεις τις ίδιες – και το ερώτημα είναι αν η βία κατά των προδοτών που ενέδωσαν στον εχθρό θα λάβει νομικό χαρακτήρα ή θα επικρατήσουν ανεπίσημες μορφές της. Ο «σεξουαλικός προσανατολισμός» του εχθρού αμφισβητείται – και ποιος είπε ότι στο σεξ δεν εμπεριέχεται βία;

Γράφοντας για το εννοιολογικό πλαίσιο του δημόσιου λόγου στο οποίο εκτυλίχθηκε η épuration των γάλλων διανοουμένων μετά το τέλος της γερμανικής Κατοχής, ο Tony Judt στις σελίδες 49-54 από το Past Imperfect: French Intellectuals, 1944-1956 θυμίζει κάτι που προοδευτικά, ενδεχομένως αδιόρατα συντελείται γύρω μας, μεταμορφώνοντας ανθρώπους και απόψεις όσο η κατάρρευση των οικονομικών βεβαιοτήτων συμπαρασύρει ολόκληρο το πολιτισμικό συνεχές. Όσοι επιχειρούν να διατηρήσουν την όποια ψυχραιμία τους έχει απομείνει ενώ everything that was solid melts into air, και με τεκμήριο αυτή να συνεχίσουν να παρατηρούν τα πράγματα, να αναγνωρίσουν το δίκαιο της οργής αλλά και τους κινδύνους της, να κατανοήσουν το αναπόφευκτο της εκτόνωσης αλλά και την πιθανότητα εκτροπής της, να επισημάνουν τη δυναμική του πλήθους στο δρόμο αλλά και να διερωτηθούν για το εφικτό της μετεξέλιξής της σε ουσιαστική πολιτική παρέμβαση, να απαριθμήσουν τις παθογένειες του πολιτεύματος αλλά και να σταθμίσουν τις κατακτήσεις του σε σχέση με το αυταρχικό παρελθόν, να αποτιμήσουν τη δυσχέρεια διαχείρισης των πολλαπλών πτυχών της κατάστασης αλλά και την απύθμενη αναπηρία ιδεών των διαχειριστών της, να απελπιστούν με το μέγεθος της τυφλότητας των ευρωπαίων ηγετών αλλά και να αναρωτηθούν για το τι κείται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν μπορούν παρά να αισθάνονται ότι τους περιμένει το περιθώριο του τετραδίου. Δεν είναι απλώς η επικράτηση της φωνασκίας: η ελληνική κοινωνία, όπως και οι κατά Ervin Goffman λοιπές θεατρικές κουλτούρες της Μεσογείου, ελκόταν και έλκεται από το μπαλκόνι, την τηλεοπτική κορώνα, τη στεντόρεια φωνή της ντουντούκας – και είμαστε συνηθισμένοι στο εμπνευσμένο μπινελίκι που περνούσε για επιχείρημα στα σχόλια από καταβολής διαδικτύου. Οι τωρινές κραυγές είναι ποιοτικά διαφορετικές και, όπως στην περίπτωση της μεταπολεμικής Γαλλίας, χρησιμοποιούν συγκεκριμένο εύρος «τρόπων» για την άρθρωσή τους: η αποδοχή της βίας ως θεμιτού μέσου επίλυσης διαφορών, η αναγόρευση του ιδεολογικού αντιπάλου στο επίπεδο του εχθρού και οι κατηγορίες για προδοσία είναι ήδη εδώ, η σεξουαλική καταγγελία των δωσιλόγων ίσως να έπεται.

Δεν μιλάμε εδώ για ιδεολογικά χάσματα, για τη ριζοσπαστικοποίηση τάσεων, για τη δικαίωση πολιτικών θέσεων και την απόρριψη άλλων. Ο δημόσιος λόγος στην Ελλάδα, είτε πρόκειται για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είτε πρόκειται για τη μπλογκόσφαιρα, ανεξαρτήτως διαχωριστικών γραμμών, εμφανίζει σημεία αποδοχής της μισαλλοδοξίας ως κανονιστικής αρχής και απαξίωσης της ετεροδοξίας, όχι πλέον με όρους απλής ασυμφωνίας, αλλά με όρους κατηγορικής προσταγής και δαιμονοποίησής της. Η γλώσσα της ζούγκλας, όταν επικρατήσει, δεν κάνει πια διάκριση ειδών – ο 20ός αιώνας είναι αψευδής μάρτυρας γι’ αυτό. Στο παρασκήνιο οικονομικών επιβολών, πολιτικών επιλογών ερήμην μας, κινδύνων κρατικής κατάρρευσης και κοινωνικού εκτροχιασμού, καταστολής, δακρυγόνων και μολότοφ γωνία, συγκροτούνται στρατόπεδα σκέψης. Και η περιχαράκωση των λέξεων εντός τους αφήνει για την κριτική στάση έναντί τους ένα no man’s land, στο οποίο όσοι τολμήσουν να περιπλανηθούν θα μπορούν να πυροβολούνται ελεύθερα. Γιατί μην περιμένετε πια διακανονισμούς και διαιτητές. Στην εποχή της πόλωσης, ο δημόσιος λόγος αστυνομεύεται από έννοιες.

The Unimportance of Being Earnest

2011-09-21T19:11:00.009+03:00

To Newsweek είχε καταντήσει για πολλούς εκνευριστικό προτού αρχίσει να χρησιμοποιεί κατά κόρον στους πλάγιους των κειμένων του τη φράση «here’s what» (ή εναλλακτικά «how to») στην αγωνιώδη προσπάθειά του να φανεί χρηστικό. Το ότι σε άλλον ένα τίτλο υποκύπτει στον αγαπημένο αγγλοσαξονικό μαζοχισμό της ευκολίας του «Greek Tragedy» για ό,τι αφορά ελληνικό θέμα ίσως το ξεπερνά κανείς φορτώνοντάς το στο Daily Beast σιχτιρίζοντας παράλληλα τη δικτατορία του deja vu, δεν μπορεί να προσπεράσει όμως το υπόλοιπο. Οτιδήποτε ξεπετάει την κρίση χρέους της ευρωζώνης σε δύο γραμμές, υπό το πρίσμα του αφορισμού «το ελληνικό φιάσκο αποτελεί το αποτέλεσμα συνένωσης αταίριαστων οικονομιών», καταφέρνει να εφεύρει αναλογίες με τη σημερινή κατάσταση στη διάλυση της «Λατινικής Νομισματικής Ένωσης» του 19^ου αιώνα και ανακαλύπτει φαεινές ιδέες μαγικών λύσεων για τη βέβαιη αναταραχή των αγορών σε ενδεχόμενο ελληνικής πτώχευσης στην εξαγορά ισπανικών και ιταλικών ομολόγων από την ΕΚΤ υπό τον όρο της ντιρεκτίβας της αρθρογράφου περί «πλήρους εξάλειψης της δαπανηρής και άχρηστης [ιταλικής] επαρχιακής διοίκησης» έχει αξία για τον σημερινό αναγνώστη μόνο ως άσκηση ύφους για το επίπεδο των αγγλικών του και για τον μελλοντικό μελετητή ως υλικό διδακτορικής διατριβής περί της Greater Depression. Το κείμενο της Rosemary Righter είναι ενδεικτικό της δοκησισοφίας που κυκλοφορεί ελεύθερη στα διεθνή (και εγχώρια, εννοείται) έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα οπλισμένη με την υποτιθέμενη ετικέτα της κοινής λογικής και το υπολογισμένο θράσος της πρόκλησης ως υπέρτατης αξίας. Dear Rosemary, στον σημερινό κόσμο των αφηνιασμένων αγορών δεν υπάρχει πια «country of little importance» – όπως, για άλλους λόγους, δεν υπήρχε και το 1938 όταν η Τσεχοσλοβακία της συμφωνίας του Μονάχου ήταν η «faraway country with people of which we know nothing».

The Charms of Past Simple

2011-07-22T13:52:00.004+03:00

Ο αόριστος είναι ένας γοητευτικός χρόνος. Υπονοεί το τετελεσμένο, επιβεβαιωμένο γεγονός, την εξακρίβωση και την τοποθέτησή του σε ευρύτερο πλαίσιο, την επάνοδο στη σταθερότητα των πραγμάτων. Είναι χρόνος αποτίμησης και συμπερασμάτων, ο χρόνος της ιστορίας. Γι’ αυτό άλλωστε και σήμερα, στο αντίστοιχο ενός συλλογικού ευρωζωνικού exhale, πολλοί θα μπουν στον πειρασμό να τον χρησιμοποιήσουν – όπως ο οξυδερκής κατά τα άλλα παρατηρητής των τεκταινομένων Μιχάλης Μητσός. Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι αποτελεί την προσήκουσα γραμματική επιλογή σε σχέση με τον ιστορικό ενεστώτα, για παράδειγμα. Οίκοι, φρίκοι και λοιπές ανεξέλεγκτες δομές του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού που μας φόρτωσε ο Milton Friedman και η σχολή του Σικάγου είναι ακόμη εδώ. Οι ευρωπαίοι μικροπολιτικοί θα συνεχίσουν να μικροπολιτεύονται με βάση τα κατακερματισμένα τους μικροσυμφέροντα. Το εσωτερικό τζίνι που απελευθέρωσαν οι ετερόκλιτες κοινότητες των αγανακτισμένων δεν θα εμφιαλωθεί, ας υπερισχύσουν τουλάχιστον οι θετικές του πτυχές. Τέλος, και κυριότερο ίσως, η ανυπαρξία της Αριστεράς δεν θα θεραπευθεί. Όχι λόγω ομφαλοσκοπικής ή καιροσκοπικής προσέγγισης της πραγματικότητας, αλλά επειδή ενδέχεται να βρισκόμαστε στο τέλος ενός πολύ μεγαλύτερου πολιτικού/ιστορικού κύκλου, όπου οι πολιτικές εκφράσεις της νεωτερικής κοινωνικής διαστρωμάτωσης σε «αριστερά» και «δεξιά» έχουν ακυρωθεί από την εγκαθίδρυση των μετανεωτερικών δομών. Τα νέα μορφώματα που βλέπουμε γύρω μας, «ζόμπι δεξιές» και «botox αριστερές», αριστεροδέξιοι εκλεκτικισμοί, triangulations λαϊκισμοί, θρησκευτικά αποκόμματα, απηχούν ενδεχομένως ένα πιθανό μέλλον περιορισμένων ιδεολογιών, θρυμματισμένων κοινωνικών ομάδων, πολυποίκιλων συμμαχιών, the flotsam and jetsam της πάλαι ποτέ φιλόδοξης πλημμυρίδας της νεωτερικότητας.

Confused to ill

2011-06-16T23:43:00.010+03:00

Πάντοτε θεωρούσα ότι λόγω βλέμματος ή πολιτείας ο William Butler Yeats είναι ο άνθρωπος για τις στοιχειωμένες ώρες. Εκ των πραγμάτων το The Second Coming είναι ένα από τα most heavily quoted ποιήματα της σύγχρονης λογοτεχνίας από όσους στέκονταν με αγωνία, αλλά κυρίως με αμηχανία, μπροστά σε ένα διαφαινόμενο τέλος εποχής. (Οι οπαδοί της ειρωνείας είθισται να προτιμούν το ελιοτικό “This is the way the world ends / Not with a bang but with a whimper”. Φέρει, βλέπετε, αυτό το βάρος της διαπίστωσης.) Οι ευνοούμενοι στίχοι είναι στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων ο τρίτος και ο τέταρτος της πρώτης στροφής: “Things fall apart; the centre cannot hold / Mere anarchy is loosed upon the world” – χάος, εκκεντρικότητα, αναρχία, η εικονοποιία του άμορφου που αντικαθιστά γνωστά και οικεία περιγράμματα. Σπανιότερα ωστόσο συναντά κανείς κάποια μνεία στον έβδομο και τον όγδοο, οι οποίοι προσωποποιούν (μανιχαϊστικά, γιατί αυτός είναι ο χαρακτήρας που σου επιβάλλεται βίαια σε παρόμοιες στιγμές) τους δρώντες στο κάδρο της πραγματικότητας: “The best luck all conviction, while the worst / Are full of passionate intensity”. Η έμπνευση του Yeats για το δίστιχο αποδίδεται από ένα παλιό κείμενο του Publications of the Modern Language Association of America σε μια συνάντηση με τον ανοικονόμητο Prometheus Unbound του Percy Bysshe Shelley. Ίσως όμως για μια φορά η βραχυλογία να μην αποτελεί αρετή και ο μοντερνισμός του 20^ού αιώνα να μην υπερισχύει του ρομαντισμού του 19^ου, τουλάχιστον στο σχετικό απόσπασμα για τη σύγχυση προθέσεων και εννοιών, κάπου εκεί στο πιθανολογούμενο τέλος του κόσμου.

The good want power, but to weep barren tears.

The powerful goodness want: worse need for them.

The wise want love, and those who love want wisdom;

And all best things are thus confused to ill.

Fair Weather Democracy

2011-06-06T16:52:00.005+03:00

Οι κοινωνιολογικές προσεγγίσεις δεν είναι πλέον της μόδας – μας το κατέθεσε εσχάτως και ο Δημήτρης Μητρόπουλος από Τα Νέα. Σε πείσμα της απόρριψης της πρότασης να εξετάζουμε τα πράγματα με τη βοήθεια εννοιολογικών εργαλείων προτού σηκώσουμε τα μανίκια και σκύψουμε στη δράση, όπως την καταλαβαίνει ο καθένας, άλλοι με ντουντούκες, άλλοι με λοστάρια, θα πρότεινα μια μικρή εκδρομή αναστοχασμού (έστω και χονδροειδούς και σχηματικού) σε πεπραγμένα άσχετα με ζητήματα μετανάστευσης, ασφάλειας και εγκληματικότητας, σχετικά όμως με τη συμπεριφορά της εγχώριας πολιτικής τάξης και τις τάσεις των κοινωνικών συνιστωσών.

Επί νεωτερικότητας δύο υπήρξαν οι βασικοί οδοδείκτες των πολιτικοκοινωνικών μεταβολών στη δυτική Ευρώπη: η ρηξιγενής αντίληψη που η Γαλλία εγκαινιάζει με τη Γαλλική Επανάσταση και η μεταρρυθμιστική προσέγγιση της Βρετανίας που ευαγγελίζεται σήμερα κάθε φιλελεύθερος αγγλοσάξονας ιστορικός που θέλει να ευλογεί τα γένια του. Στην πρώτη περίπτωση κατά καιρούς η πολιτική κοινωνία ξεπερνούσε την εκάστοτε πολιτική τάξη και τα αιτήματά της αναμόρφωναν ή μετέβαλλαν το όλο σκηνικό δια της εξέγερσης (1848, 1871, 1968), στη δεύτερη οι ελίτ κατεύναζαν κατά κανόνα τα ριζοσπαστικά κινήματα με παραχωρήσεις (κλασικό παράδειγμα οι Reform Acts 1832, 1867, 1884 για τη διεύρυνση του δικαιώματος ψήφου).

Η ελληνική πρακτική βρέθηκε κάπου στη μέση: χωρίς κληρονομική αριστοκρατία, και με την παλαιά γαιοκτητική ολιγαρχία των προκρίτων να προσχωρεί στο νεωτερικό μοντέλο διακυβέρνησης μετά την Επανάσταση, η κοινωνική κινητικότητα δεν υπήρξε μείζον πρόβλημα ώστε να διαμορφώσει έναν εκρηκτικό 19^ο αιώνα (αν και αυτό είχε να κάνει οπωσδήποτε και με τις καθυστερημένες δομές παραγωγής). Όταν οι επαναστάσεις του 1843 και του 1862 παγίωσαν βασικά χαρακτηριστικά μιας αστικής δημοκρατίας στο σύνταγμα του 1864, ένα από τα πιο φιλελεύθερα της Ευρώπης, το επόμενο παραδειγματικό επεισόδιο-τομή της ελληνικής ιστορίας υπήρξε το κίνημα στο Γουδί. Το 1909 αυτό καθαυτό ήταν μια στρατιωτική παρέμβαση, η οποία εν συνεχεία απέκτησε τη λαϊκή στήριξη (όπως μας θυμίζει η Νίκη Μαρωνίτη) και η θετική της αποτίμηση εκατό χρόνια μετά συνδέεται με την οξυδέρκεια των πρωτεργατών της να προστρέξουν σε έναν άφθαρτο πολιτικό παράγοντα (Ελευθέριος Βενιζέλος) όταν οι ίδιοι αντιλήφθηκαν τη δυναμική τους να περιορίζεται. Επιπλέον, βασικοί πρωτεργάτες του (Θεόδωρος Πάγκαλος, Στυλιανός Γονατάς) υπήρξαν δάσκαλοι και εμπνευστές της αυτοεικόνας του στρατού ως αυτόνομου παράγοντα ,η οποία σκίασε τα πεπραγμένα της χώρας ως το 1974 με κινήματα, αντικινήματα, πραξικοπήματα και «επαναστάσεις».

Αν ωστόσο η επαναστατική πορεία της ελληνικής κοινωνίας διακόπτεται ουσιαστικά την αυγή του 20ού αιώνα (και μόνο με τραβηγμένες αναλογίες μπορεί κανείς να ψάχνει συνώνυμα στο Πολυτεχνείο ή αλλού), αυτό δεν ισοδυναμεί απόλυτα με μια προσχώρηση των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων στη μεταρρυθμιστική λογική. Το πολιτικό επίπεδο σε αυτή την περίοδο απολαμβάνει ένα είδος μεγαλύτερης αυτονομίας από το κοινωνικό: η πίεση μαζικών λαϊκών κινημάτων αποδεικνύεται στην πράξη λιγότερο ισχυρή από ό,τι στην προηγούμενη, αν κρίνουμε από τον αριθμό τους. Επιπλέον, αυτό συμβαίνει παρά την παρουσία του κομμουνισμού είτε αυτός εκληφθεί ως ιδεολογία με επιρροή (στη δεκαετία του ’40) είτε ως επίκληση φοβήτρου (στις δεκαετίες του ’50 και του ’60). Ωστόσο, από το 1909 και εντεύθεν, οι πολιτικές και κοινωνικές ρήξεις γίνονται συχνότερες. Η ορθή επισήμανση του Γιώργου Δερτιλή στην Ιστορία του Ελληνικού Κράτους 1830-1920 το 2005 για την επιτυχία των ελληνικών πολιτικών ελίτ να ταχθούν με τη νικήτρια πλευρά σε μια σειρά από διεθνείς προκλήσεις (Βαλκανικοί Πόλεμοι, Α΄ και Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, Ενωμένη Ευρώπη), χωρίς να αναιρείται, θα πρέπει να συνοδευθεί από την παρατήρηση ότι παράλληλα οι ίδιες επιλογές επέφεραν έναν συγκαλυμμένο εμφύλιο (Διχασμός, 1916-1917), τη βίαιη μετατροπή της κοινωνικής σύνθεσης της χώρας μετά την ήττα στη Μικρά Ασία και την προσφυγοποίηση ενάμιση εκατομμυρίου Ελλήνων, μία εικοσαετία εσωτερικής αστάθειας και έναν βιαιότερο ακόμη εμφύλιο με τη λήξη της ναζιστικής κατοχής.

Χωρίς να παραγνωρίζονται οι ιδιαίτερες για την κάθε παραπάνω περίπτωση συνθήκες (το ειδικό βάρος του Ψυχρού Πολέμου για τον Εμφύλιο, λόγου χάρη), ένας κοινός παρονομαστής είναι η απροθυμία ή αποτυχία των δίπολων των εκάστοτε πολιτικών δυνάμεων (Βενιζελικοί / Βασιλικοί, αστικά κόμματα / αριστερά) να προχωρήσουν σε αμοιβαίες υποχωρήσεις ουσιαστικού, όχι εικονικού περιεχομένου, προς αποφυγή της κρίσης. Αν η πολιτική είναι όντως η τέχνη του συμβιβασμού, το πρώτο μισό του 20ού αιώνα στην Ελλάδα αποτέλεσε άσκηση άρνησής της. Οι μετωπικές συγκρούσεις πολύ περισσότερο από τη συνεννόηση, οι γραμμές στην άμμο πολύ συχνότερα από τη συνδιαλλαγή, υπήρξαν χαρακτηριστικές επιλογές της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας ως την τομή της επταετίας.

Θεωρητικά, η Μεταπολίτευση λογίζεται συνήθως ως μια ομαλή περίοδος σύνθεσης, όπου η πολιτική τάξη και οι κοινωνικές δυνάμεις ισορροπούν, με την πρώτη στα αρχικά στάδιά της (1974-1989) να λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως ικανή εκπροσώπηση των τελευταίων, ώστε η διαμεσολάβηση να διασφαλίζει συναινετικές μεταρρυθμίσεις, όχι διασπαστικές ρήξεις του κοινωνικού ιστού. Ωστόσο, ούτε οι πολιτικές πρακτικές που κληροδοτήθηκαν στη Μεταπολίτευση ούτε η καθοριστική για ευρύτερες νοοτροπίες κουλτούρα πολιτικού και κοινωνικού διαλόγου, η οποία θέτει και τα συμφραζόμενά του, έμοιαζαν να παρακολουθούν την εξέλιξη αυτή. Ενδεχομένως μάλιστα σημεία που στο παρελθόν εχουν επισημανθεί ως συμπτώματα πολιτικής παθογένειας (έλλειψη διαλόγου, απόρριψη πολιτικών συναινέσεων, επίμονα συγκρουσιακή ρητορική) να αποτελούν στην πραγματικότητα αίτιά της. Δεν είναι τυχαίο ότι στο επίπεδο της πρακτικής πολιτικής συντάγματα και εκλογικά συστήματα διατήρησαν τη διακριτά ελληνική θέωρησή της ως παιχνιδιού μηδενικού αθροίσματος, όπου ο νικητής τα παίρνει όλα και ο χαμένος περιμένει τη σειρά του για να τινάξει τη μπάνκα στον αέρα. Με παρόμοιο τρόπο, σε αυτό της ιδεολογίας, όχι ως απλό κατάλοιπο της προηγούμενης εποχής, αλλά ίσως ως συστατική αρχή της νέας, η καθημερινή άρθρωση εμπρηστικού λόγου, με ρητορεία και λεξιλόγιο πολεμικού χαρακτήρα παρέπεμπε και παραπέμπει σε μια απόρριψη του διαλόγου, της αναγνώρισης του άλλου ως ισότιμου συνομιλητή, εν τέλει της ίδιας της ετερότητας. (Και η συμβολική βία εξοικειώνει με το αντικείμενο και δημιουργεί τις λανθάνουσες δυνατότητες εξάσκησης της πραγματικής.)

Όταν η αρχική συμμετοχική ορμή των πρώτων μεταδικτατορικών χρόνων καταλάγιασε, η παρακμή του συνδικαλιστικού κινήματος και η σχετική καχεξία της πολιτικής κοινωνίας είχε ως αποτέλεσμα την αποσύνδεση των παρατάξεων από το κοινωνικό σύνολο. Σε ένα είδος σιωπηρής συμφωνίας, οι πολιτικές δυνάμεις οχυρώθηκαν σε σφαίρες επιρροής (τα κόμματα εξουσίας στον δημόσιο τομέα, η αριστερά στον ακαδημαϊκό), ενώ ο καταναλωτισμός ως ιδεολογική επιλογή επέτρεπε σε σημαντικό μέρος των παραγωγικών δυνάμεων την πολυτέλεια να αγνοούν την ουσία της πολιτικής όσο τα κοινωνικά στρώματα θρυμματίζονταν σε ασυνάρτητες ομάδες συμφερόντων. Χωρίς επαναστατική αλλά ούτε και μεταρρυθμιστική βούληση, με ακέραιες όμως τις συγκρουσιακές της ρίζες στο υπέδαφος, η ελληνική κοινωνία πέρασε ευχάριστα τα χρόνια των παχιών αγελάδων. Και χωρίς παιδεία στην πολιτική, με κατακερματισμένο το κοινωνικό τοπίο, τώρα είναι έτοιμη να κατασπαραχθεί για τις ισχνές.

P.S. Two Notes on Indignant Politics

1: Ο κοινοβουλευτισμός στην Ελλάδα δεν έχει αποτύχει. Έχει αποτύχει η έννοια της «παράταξης» ως «μεγακόμματος» που συστεγάζει ετερόκλητα μεταξύ τους στοιχεία προκειμένου να ενοποιήσει, υποτίθεται, ευρέα κοινωνικά στρώματα. Η λειτουργία και οι διαθέσεις του πολιτικού συστήματος αντανακλώνται στα πολιτικά τους εργαλεία, αλλά και εξαρτώνται από αυτά. Οι ενισχυμένες αναλογικές της Μεταπολίτευσης υποδήλωναν την απροθυμία συζήτησης και ευρύτερων συναινέσεων και ακύρωσαν το διάλογο στην πράξη περιορίζοντάς τον στο εσωτερικό των παρατάξεων, όπου εγκλωβίστηκε και εξέπεσε σε διαπραγματεύσεις περί νομής εξουσίας, τοπικών και ατομικών συμφερόντων, επιφαινομένων και όχι ουσίας. Το τελικό αποτέλεσμα είναι η παρακμή των παρατάξεων να μην εισπράττεται αποκλειστικά από τις ίδιες, αλλά να διαχέεται στην ίδια την κοινοβουλευτική δημοκρατία ως θεσμό.

2: Η αίσθηση αποκλεισμού μεγάλου μέρους των πολιτών από την πολιτική διαδικασία τρέφει την απόρριψη του πολιτικού συστήματος συνολικά. Δεν υφίσταται ωστόσο κίνημα με αποτελεσματική δράση χωρίς πολιτική πρόταση. Δεν την περιμένει κανείς φυσικά ενιαία ούτε και λεπτομερώς διατυπωμένη, είθισται όμως τα αιτήματα που εκφράζει να παρέχουν κάποια στιγμή (είτε νωρίς είτε αργότερα) σαφή hints για το στίγμα της εναλλακτικής λύσης σε αυτό στο οποίο αντιδρά. Προς το παρόν η αντίδραση περιορίζεται κατά κανόνα στην εκτόνωση του θυμικού. Η ειδοποιός διαφορά των επιτυχημένων κινημάτων ωστόσο είναι όταν ασφυκτιούν μεταξύ των υπαρχόντων πολιτικών φορέων να ιδρύουν νέους.

Victoria Lucas

2011-05-24T14:30:00.006+03:00

Ο Moby διακρίνεται από μια ύπουλη ιδιότητα. Να σε κάνει να προσπερνάς τραγούδια με την αίσθηση του déjà vu – ότι τα έχεις ήδη ξανακούσει σε κάποια άλλη εκδοχή, σε κάποιον άλλο δίσκο, σε κάποια άλλη στιγμή. Κι αφήνεις έτσι αφηρημένος τα tracks να προχωρούν, σε αναζήτηση άγνωστης χώρας. Υπάρχει όμως πάντοτε κρυμμένο ανάμεσά τους ένα τουλάχιστον που ξαφνικά ξεπετάγεται μέσα από τα συμφραζόμενα και δηλώνει την ανεξάρτητη υπόστασή του με μια νότα, με μια αλλαγή, με μια ακολουθία, με μια επίκληση σε κάτι εσωτερικό σου. Για όλες τις άδειες μητροπόλεις του κόσμου στις 2 τα ξημερώματα, λοιπόν. Και τη Victoria Lucas, whoever she might be.

Tommy Taylor and the Intellectual Feast

2011-04-27T15:56:00.013+03:00

“The truth is a very overrated commodity” (Mike Carey, The Unwritten #1).

Θα ήμουν ικανοποιημένος και με μια παρωδία του Harry Potter, προσωπικά. Με ένα κείμενο που θα σχολίαζε υπαινικτικά τις επιμελώς καλλιεργούμενες fads οι οποίες εξελίσσονται από μέτρια λογοτεχνία επιδέξιου χειρισμού αρχετύπων και στερεοτύπων σε φαινόμενα πωλήσεων και πολιτισμικά γεγονότα. Ωστόσο, το The Unwritten του Mike Carey αποτελεί έκληξη στο βαθμό που όχι μόνο επιτελεί τα παραπάνω αλλά ανάγεται προοδευτικά στον επικρατέστερο διάδοχο των κόμικ του Neil Gaiman. Όπου «διάδοχος», ας σημειωθεί, δεν νοείται όποιος αντιγράφει δουλικά το πρωτότυπο κολυμπώντας στα νερά της παγκόσμιας μυθολογίας, τσαλαβουτώντας στις καταβολές της αρχαίας τραγωδίας ή ανιχνεύοντας τα όρια της θολής επικράτειας των τρόπων με τους οποίους οι άνθρωποι συνηθίζουν να πληγώνουν εαυτούς και αλλήλους.

Το έργο του Carey εξ αντανακλάσεως μόνο θυμίζει Gaiman – και αυτό είναι το επίτευγμά του. Ίσως να είναι η διαρκής επικοινωνία του με τον κανόνα της δυτικής λογοτεχνίας από τον John Milton ως τον Charles Dickens δια του Rudyard Kipling, του Frankenstein – και, πάνω από όλα, δια του Moby Dick. Ίσως να πρόκειται για τον κριτικό σχολιασμό της λογοτεχνίας του φανταστικού ή την άσκηση λογοτεχνικής γεωγραφίας, την ταύτιση κειμενικών τόπων και προσώπων. Ίσως να είναι o τρόπος με τον οποίο όλος ο προβληματισμός του μεταμοντέρνου περί αφήγησης, συγγραφέα και ταυτότητας διέπει την κειμενική πραγματικότητα του story και την εισβολή της στην κανονική ως υπόβαθρο και προϋπόθεσή της. Αν και έχει κανείς την αίσθηση ότι ο Sandman κρύβεται κάπου εκεί γύρω (στα γράμματα που λιώνουν στο πεζοδρόμιο στο τεύχος 2, σε μια αλληγορία ζωόμορφων πλασμάτων που λειτουργεί ως μικρό δοκίμιο επί της παθολογίας της εξουσίας στο τεύχος 24, στο πανταχού παρόν Grid που ελέγχει τη διασταύρωση πραγματικών / λογοτεχνικών κόσμων), αυτή παραμένει fleeting essence. Εντέλει, ίσως απλώς να είναι και η φτερωτή γάτα

The Uses and Abuses of People

2011-03-24T03:02:00.006+02:00

Το ότι το The Slap του Χρηστου Τσιόλκα είναι ένα στιβαρό ρεαλιστικό μυθιστόρημα αλλα όχι αριστούργημα, αποδεικνύεται στη λύση της υπόθεσης. Προτού ωστόσο επικρατήσει οριστικά το kitchen sink drama των εφήβων της ιστορίας έχει διαβεί κανείς ένα πεδίο πρωτοφανών εντάσεων των ενηλίκων, όπου ψέματα, πάθη, μίση, ως και η αγάπη, φαίνονται να κατατρώνε τους ανθρώπους παράγραφο προς παράγραφο. Το αντίδοτο στην ανθρωποφαγία είναι η χρήση: οι πρωταγωνιστές του Slap χρησιμοποιούν ο ένας τον άλλο κατ' εξακολούθηση, συνειδητά η ασυνείδητα, για να καλύψουν ρηχές και βαθύτερες, καθημερινές και μη ανάγκες. Ο Έκτορας χρησιμοποιεί την Κόνι ως εφήμερη διέξοδο από την κρίση μέσης ηλικίας. Η σύζυγός του, Αϊσά, χρησιμοποιεί τον Αρτ για ένα καλό σαββατοκύριακο σε ένα συνέδριο στο εξωτερικό. Η Ρόζι χρησιμοποιεί τον γιο της, Χιούγκο, ως αντικείμενο προβολής μιας εικονικής πραγματικότητας. Ο Χάρι χρησιμοποιεί την Κέλι για να ξεσκάει στο δρόμο μεταξύ δουλειάς και οικογένειας. Ο Γκάρι, σύζυγος της Ρόζι, χρησιμοποιεί τη Μάργκαρετ ως αποδέκτη ενός στιγμιαίου ξεσπάσματος για να μεταθέσει τις ευθύνες του μετά από μια χαμένη δίκη. Η Ρόζι και ο Γκάρι χρησιμοποιούν τον Ρίτσι (που χρησιμοποιεί την Κόνι που χρησιμοποιεί τον Ρίτσι) για να εκδικηθούν την Αϊσά και τον Έκτορα και ούτω καθεξής.

Αυτό που προκύπτει από το γαϊτανάκι των καταχρήσεων ανθρώπων είναι η απανθρωποποίησή τους: η στυγνή υποκατάσταση υλικών απαιτήσεων με κάποιο είδος human interaction (σεξ, συζήτηση, καβγάς), απλώς και μόνο επειδή είναι πρόχειρη, πολύ πιο easily available από ένα σπίτι η μια νέα σταδιοδρομία, θέτει τους ήρωες του Τσιόλκα σε μεγάλο βαθμό στην ίδια μοίρα με τα αντικείμενα. Συχνά οι πρωταγωνιστές προσποιούνται ότι ακολουθούν τους κανόνες της ευγένειας για την πραγματοποίηση του σκοπού τους, ενώ παράλληλα οι σκέψεις τους φανερώνουν βαθιά περιφρόνηση για το φύλο, την καταγωγή, τη θρησκεία, τη διανοητική ικανότητα του ανθρώπου που χρησιμοποιούν. Λειτουργώντας πρωταρχικά ως μέσα και δευτερευόντως ως προσωπικοτητες, οι χαρακτήρες του Τσιόλκα αναδεικνύουν με εξαιρετικά ανάγλυφο τρόπο τις κυνικές όψεις των ανθρώπινων σχέσεων, τη μικρότητα της καθημερινης ζωής σε όλο της το μεγαλείο.

Regarding Leaves in October

2011-02-09T16:08:00.005+02:00

Μια υποσημείωση του Christopher Browning (p. 42)

Iteration 1: Στις 9 Οκτωβρίου 1941 η Γερμανία μπορεί ακόμη να ελπίζει σε νίκη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η πτώση του Κιέβου και η σύλληψη 660.000 αιχμαλώτων στις αρχές του μήνα έχουν δημιουργήσει στους κόλπους της ναζιστικής ηγεσίας ευφορία για την επικείμενη πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Η διακοπή της προέλασης σε απόσταση 22 χιλιομέτρων από τα περίχωρα της Μόσχας βρίσκεται ακόμη τρεις μήνες στο μέλλον. Τα φύλλα των δέντρων στο Βερολίνο έχουν πάρει καφέ χρώμα και έχουν αρχίσει να πέφτουν. Ο Joseph Goebbels, υπουργός Δημόσιας Διαφώτισης και Προπαγάνδας, τους αφιερώνει μια ολιγόλογη ημερολογιακή καταχώρηση στο περιθώριο των γεγονότων της ημέρας.

Iteration 2: Στις αρχές του 1961 ο αρχιτέκτονας της επιμελητείας του Ολοκαυτώματος Adolf Eichmann προετοιμάζει την υπερασπιστική γραμμή του εν όψει της δίκης του στην Ιερουσαλήμ ως εγκληματία πολέμου. Στο χρονολόγιο που επισυνάπτει προς τον δικηγόρο του περιγράφει μια επίσκεψή του στο υπό κατασκευή στρατόπεδο συγκέντρωσης του Belzec στο νότο της πρώην ανατολικής Πολωνίας. Εχοντας ενημερωθεί κατά δήλωσή του από τον προϊστάμενό του υψηλόβαθμο SS Reinhard Heydrich για την ειλημμένη απόφαση περί «τελικής λύσης» του εβραϊκού ζητήματος, πληροφορείται από τους επιτόπου υπεύθυνους ότι το υπό ανέγερση συγκρότημα θα επιτελεί το συγκεκριμένο σκοπό με χρήση θαλάμων αερίων. Ανάγει την ημερομηνία της ξενάγησης στα τέλη του καλοκαιριού του 1941 από το «πλήρως φθινοπωρινό» χρώμα των φύλλων των δέντρων που θυμάται έντονα.

Iteration 3: Το 2000 ο αμερικανός ιστορικός Christopher Browning στο βιβλίο του Nazi Policy, Jewish Workers, German Killers απαντά στον γερμανό ομόλογό του Christian Gerlach, ο οποίος υποστήριζε ότι η μνήμη του Eichmann ήταν είτε ασθενής είτε συνειδητά εσφαλμένη και οι ανωτέρω επιθεωρήσεις δεν θα μπορούσαν να είχαν γίνει πριν από τον Δεκέμβριο του 1941, χρονολογία οπότε κατά τη δική του άποψη λήφθηκαν οι οριστικές αποφάσεις για την εξόντωση των Εβραίων της ευρωπαϊκής ηπείρου. Mεταξύ άλλων στοιχείων, ο Browning θα προσφύγει και στην καταχώρηση του ημερολογίου του Goebbels για να υποδείξει ότι σύμφωνα με το αντίστοιχο γεωγραφικό πλάτος βόρειας Γερμανίας και ανατολικής Πολωνίας, εφόσον τα δέντρα φυλλοβολούσαν στο Βερολίνο τον Οκτώβριο δεν θα είχαν αποβάλει ακόμη το φύλλωμά τους στο Άουσβιτς τον Σεπτέμβριο, επομένως η χρονολόγηση του Eichmann για την κατασκευή των εγκαταστάσεων είναι ορθή, και άρα η απόφαση για την «τελική λύση» των στρατοπέδων θανάτου όχι μόνο είχε ληφθεί, αλλά τα πρώτα της στάδια είχαν ήδη τεθεί σε εφαρμογή το τελευταίο τρίμηνο του 1941. Οι υποκείμενες διεργασίες της ιστορικής μεθόδου, οι έλεγχοι και οι διασταυρώσεις συμπιπτουσών και αντικρουόμενων λεπτομερειών, οι υποσημειώσεις μιας γενοκτονίας γράφονται με φθινοπωρινά φύλλα.

The Cats of Ulthar

2011-01-23T23:31:00.006+02:00

Το χειμώνα στο Κάστρο της Μονεμβασιάς οι μάλλον λιγοστοί επισκέπτες που θα τύχουν καλοκαιρίας επιβραβεύονται με την ευχέρεια της περιδιάβασης στα ανωφερή λιθόστρωτα σε πολύ πιο ευνοϊκό κλίμα από ό,τι η περιπλάνηση με ντάλα ήλιο το καλοκαίρι. Στο περιορισμένο φως των νυχτερινών φαναριών εύκολα γλιστρά κανείς στην ατμόσφαιρα μιας μυθιστορηματικής προβιομηχανικής κεντροευρωπαϊκής πολιτείας, όπου η ησυχία είναι ο κανόνας, οι σκιές μακριές και η κεντρική εκκλησία, γυμνή από τοιχογραφίες, ακούει στο αόριστα απειλητικό όνομα «ναός του Ελκόμενου Χριστού» – τι παράδοξος τόπος μπορεί να είναι αυτός όπου τιμάται ένας αλυσοδεμένος Ιησούς; Όταν πια παρευρίσκεσαι και στη διαδικασία του καθημερινού δημόσιου ταΐσματος των πολυπληθών γάτων που απολαμβάνοντας πλήρους ασυλίας τρέχουν αθόρυβα γύρω σου, εισέρχονται ανενόχλητες σε μαγαζιά και κουλουριάζονται αμέριμνες στην καρέκλα της αρεσκείας τους, βεβαιώνεσαι ότι βρίσκεσαι σε μία από τις ελάσσονες ιστορίες του H. P. Lovecraft, κάποια από τις κρυπτικές πιο πολύ παρά από τις ανατριχιαστικές, ένα από εκείνα τα cautionary tales του που μιλούν για τις συνέπειες της υπέρβασης των ορίων – και βέβαια λέγεται ότι στην Ulthar σε κανέναν δεν επιτρέπεται να ενοχλήσει γάτα.

Collected Works

2010-12-18T00:06:00.000+02:00

Η εγκυκλοπαίδεια Δομή, επαυξημένη με όλες τις προσθήκες και τα παραρτήματα από το 2005 και εξής, βρίσκεται πλέον εκτός από το παλιό site (o Sraosha υπερβάλλει, έχουμε χτένες στη σπηλιά μας) και εδώ. Για να μας υπενθυμίζει παλιές αμαρτίες, την εμμονή του γραπτού και πόσο γρήγορα μπορούν να αλλάξουν κλίμα, συνθήκες και εποχή.

Past Safety

2010-12-15T21:07:00.005+02:00

“We have elected our own place in the silences of history, with our weak lungs and our speech impediments and our rooms that were designed for something else”.

Διαβάζοντας κανείς σε ενδιαφέροντες καιρούς δεν μπορεί να αποφύγει να βλέπει στο παρελθόν τις απαρχές του σήμερα. Αν η έξωση από το κοινωνικό και συνακόλουθα από το πολιτικό σώμα είναι όντως η τάση της μετανεωτερικότητας, όπως θεωρεί ο Αντώνης Λιάκος, το εναρκτήριο λάκτισμα της αργής διαδικασίας ενσωμάτωσης που επικαλείται εγγράφεται στο ενεργητικό της Γαλλικής Επανάστασης. H Hilary Mantel στο A Place of Greater Safety βρίσκει ευφυώς τρόπο να κάνει κάτι εξαιρετικά δύσκολο ακόμη και για ξεσκολισμένους ιστορικούς: να περιγράψει τη στιγμή που τα πλήθη της νεωτερικότητας εισβάλλουν στο πολιτικό σκηνικό αιτούμενα κοινωνικού συμβολαίου, δίνοντας όλη την ενδεχομενικότητα των πραγμάτων, τη διαπλοκή των παραγόντων και την ασάφεια της τελικής έκβασης, κουβαριάζοντας όσα στα περισσότερα επιστημονικά έργα μοιάζουν καθαρά, κεχωρισμένα και εν τέλει αναπόφευκτα. Η λύση της, ενστικτώδης ή συνειδητή δεν έχει σημασία, είναι να δουλέψει σχεδόν αποκλειστικά μέσω της έκρηξης του μετασχηματιστικού χαρακτηριστικού της περιόδου: του λόγου. Στο κείμενό της οι πρωταγωνιστές μιλούν ακατάπαυστα, στις Συνελεύσεις, στα κλαμπ των Κορδελιέρων και των Ιακωβίνων, στην Κομμούνα, στις πλατείες, στις εφημερίδες, στις επισκέψεις, στα δείπνα, στα δικαστήρια, στη λαιμητόμο. O Danton μιλά ορμητικά, ο Desmoulins συναισθηματικά, ο Saint-Just με την ευαισθησία μηχανής, ο Robespierre συνθλίβεται μεταξύ αρετής και πολιτικής, τα έντυπα blog από τον Φίλο του Λαού ως τον Père Duchesne κραυγάζουν, τα ανώνυμα πρόσωπα προφέρουν συνθήματα. Και στη σταδιακή εκβολή τους από τη νέα μορφή κοινωνικής συμβίωσης που συγκροτούν, οι πρωταγωνιστές επιλέγουν διαφορετικούς απολογισμούς. Ο Camille Desmoulins κρατά για τον εαυτό του τη στιγμή που έσπασε η ιστορία το πόδι της και βρέθηκε να κάνει άλλα πράγματα από τα καθιερωμένα, με improbable πρωταγωνιστές, η Lucille Desmoulins την κοινή κατάληξη: χώμα, οστά, γρασίδι, ημερολόγια.

“With all the desperate passion in our heads and bodies, one day these walls will split, one day this house will fall down. There will be soil and bones and grass, and they will read our diaries to find out what we were”.

Translatio Imperii

2010-11-30T15:17:00.007+02:00

(Scarlett, reading.)

Ο αναγνώστης είναι ένα άτιμο και απαιτητικό πλάσμα. Το τελευταίο πράγμα που πρόκειται να σκεφτεί ανοίγοντας ένα βιβλίο είναι το δράμα του ανθρώπου ο οποίος επιφορτίστηκε με το καθήκον να το πάρει από το λουρί και να το μεταφέρει από τη μια γλώσσα στην άλλη. Κάθε κείμενο τσινάει, μην το βλέπετε έτσι ήσυχο, σας κάνει τα γλυκά μάτια για να σας παραπλανήσει και να του δώσετε κονσέρβα. Ιδού με τι δράκοντες αναμετράται καθημερινά ο Αϊ-Γιώργης της απόδοσης. Οπωσδήποτε, μια πρώτη ματιά στον Aneurin Bevan είναι απογοητευτική για οποιονδήποτε καλόπιστο μεταφραστή – δικαιολογείται να αρχίσει να βρίζει συλλήβδην τους Ουαλούς και την Ουαλία ολάκερη. Τι πιο απλό από το να εμπιστευτεί το αλάνθαστο ένστικτό του, να τον χρίσει «Ανουερίν» για να θυμίζει και Lord of the Rings και να πάει παρακάτω; Μια βόλτα ωστόσο ως τη Wikipedia θα έλυνε διά της φωνητικής γραφής το πρόβλημα – αν και το «Έναϊριν» μάλλον αποτελούσε πρόκληση και για τους συναδέλφους του Εργατικούς της κυβέρνησης Attlee που αρκούνταν στο να τον αποκαλούν «Nye». Κάτι που δεν συμβαίνει με τον κάθε «Λίγουελιν», ο οποίος είναι ένας τυπικός Ουαλλός «Λιουέλιν». Τουλάχιστον δεν πέθανε από το κακό του εξαιτίας του transliteration σε «Αλεξάντερ Χάιγκ», όπως εικάζω ότι συνέβη με τον Alexander Haig που απεβίωσε την άνοιξη στην ώριμη μα απογοητευμένη ηλικία των 85 – η Golda Meir είχε προλάβει πολύ προτού της αλλάξουν φύλο. «Βασιλιάς Φαντ» θα μπορούσε να γίνει ο Έλμερ Φαντ αν ποτέ ξεφορτωνόταν τον Μπαγκς Μπάνι, προς το παρόν ο Fahd της Σαουδικής Αραβικής εξακολουθεί να προφέρεται αραβικότατα «Φαχντ». Ενίοτε η αναγραφή των κύριων ονομάτων στα λατινικά μας προστατεύει και από το να ονομάζουμε τον Dean Acheson «Άκεσον» και να βαφτίζουμε τον Henry Morgenthau «Μόργκενθο». Ωστόσο, ακόμα κι αυτό το μέτρο δύσκολα θα εμποδίσει τον χαρακτηρισμό του Eisenhower ως «βαρύ καπνιστή» ή του Stalin ως «ιστριονικής προσωπικότητας». Το destroyer ως μάχιμη μονάδα δεν υφίσταται πλέον στο ελληνικό ναυτικό, αλλά όσο ακόμη επιχειρούσε ονομαζόταν «αντιτορπιλικό». Τα «ανεβαστικά και κατευναστικά» φοβάμαι πως αποδίδονται ως «ψυχοτονωτικά» και «ηρεμιστικά», διαφορετικά υποπίπτουμε στην κατηγορία «your bad weather». «Διπλωματία της σαΐτας» θα μπορούσε να είναι κάτι που κάναμε στο δημοτικό εν ώρα μαθήματος, σε καμία περίπτωση το “shuttle diplomacy”. Αγαπητέ David Owen, ξέρω ότι μετά από αυτό καταριέστε την ώρα και τη στιγμή που φύγατε από τους Εργατικούς.

Ghost Wars

2010-11-22T22:15:00.003+02:00

Ξεκινώντας να διαβάζει κανείς τα Φαντάσματα του Εμφυλίου θα μπορούσε να πει πολλά – και ολοκληρώνοντάς τα ακόμη περισσότερα. Θα μπλεκόταν όμως αναπόφευκτα στη συνήθη ανακύκλωση ερωτηματικών αντωνυμιών (τι καθιστά αντικειμενική την αντικειμενικότητα, πόσο αναθεωρητικό είναι το «αναθεωρητικό ρεύμα», ποιος άρχισε τον Εμφύλιο) καταλήγοντας να παραβλέψει τα σημαντικότερα ίσως στοιχεία που αναδύονται από μόνα τους από το κείμενο, όντας πέραν της στόχευσης του ίδιου του συγγραφέα του. Για όποιον δεν προσέρχεται για πρώτη φορά στην απομνημονευματογραφία ή την ιστοριογραφία του Εμφυλίου, το συγκεκριμένο έργο έχει αξία όχι τόσο ως τεκμηρίωση της «κόκκινης τρομοκρατίας», ενδεικτική μελέτη της λειτουργίας του μηχανισμού των παραταξιακών επιλογών ή εκκαθάριση των προσωπικών λογαριασμών του ατόμου με την ιστορία όσο ως αφορμή αναστοχασμού από όπου προκύπτει ένα ερώτημα κι ένα συμπέρασμα για το ίδιο το πεδίο της έρευνας της περιόδου. Το ερώτημα είναι πόσο λειτουργικός αποδεικνύεται σήμερα ο διχασμός της προσφυγής σε ένα «δεξιό» αφήγημα για τις περιοχές που υπέστησαν τη βία της αριστεράς και σε ένα «αριστερό» αφήγημα για εκείνες που υπέστησαν τη βία της δεξιάς. Το συμπέρασμα απαντά στο ερώτημα, καθώς η επικρατούσα αίσθηση από την ανάγνωση των Φαντασμάτων είναι εκείνη της πλήρους διάρρηξης των κοινωνικών δεσμών, της υπέρβασης των κανόνων και της σε μεγάλο βαθμό εργαλειοποίησης πολιτικής και ιδεολογίας. Πέραν της μνήμης των μεν ή της δικαίωσης των δε, αυτό που κυρίως προκύπτει από το συγκεκριμένο case study / προσωπική αναζήτηση (και θολά και εν μέρει μόνο αναγνωρίζεται από τον συγγραφέα) είναι η σε τοπικό επίπεδο υπαγωγή των ιδεολογικών επιλογών σε έναν αγώνα διεκδίκησης εξουσίας, περιουσίας, προσωπικής ικανοποίησης και συλλογικής αναδιάταξης των συνιστωσών της ελληνικής πολιτείας και κοινωνίας προς μερικό όφελος. Η ανάδειξη των μηχανισμών της πόλωσης, των διαδικασιών κατά τις οποίες οι αμέτοχοι καθίστανται μέτοχοι και οι πράξεις αντεκδίκησης καθαγιάζονται, της εκ των υστέρων επένδυσης με πολιτικό μανδύα ποινικών αδικημάτων και της έντεχνης αποπολιτικοποίησης άλλων, της λογικής της κλιμάκωσης της έντασης και των κύκλων της βίας, της λειτουργίας του κλίματος της «επαγρύπνησης» και της «προδοσίας», της έκπτωσης τελικά των διακηρυσσόμενων ιδανικών αμφοτέρων των παρατάξεων και της κατά περίπτωση εργαλειακής τους χρήσης στο πλαίσιο μιας ευρύτερης κρίσης νομιμοποίησης, θα ήταν μια κατεύθυνση έρευνας που θα απέδιδε ακριβέστερα την πολυπλοκότητα των φαινομένων του Εμφυλίου σε σχέση με το finger-pointing περί γύρων, κόκκινης και λευκής τρομοκρατίας, «ορθοδόξων» και «αναθεωρητών» χριστιανών της ιστοριογραφίας. Εν τέλει, τα φαντάσματα της καθημερινότητας του Εμφυλίου οφείλουν να νοηθούν κάποτε ως φαντάσματα: μορφές με λιγότερο έντονο επίχρισμα από όσο τις ήθελαν οι στρατεύσεις του παρελθόντος, ασαφή περιγράμματα που οφείλουν να συμπληρωθούν.

Asocial Network

2010-10-31T12:58:00.003+02:00

Αν κάτι δεν με ικανοποίησε στο Social Network είναι το στερεοτυπικό cherchez la femme: πίσω από τον αυτιστικό άνδρα αναζητήστε τη the one that got away ιδανική γυναίκα. Θα μου πείτε βέβαια ότι δεν πρόκειται για το πρόσωπο αυτό καθαυτό αλλά για τη ματαιοδοξία ενός ανθρωπου και την ψυχαναγκαστική του ανάγκη να την προσωποποιήσει. Άλλωστε, σε αντίθεση με τα σχόλια όσων αντιλαμβάνονται μια μυθοπλασία (έστω και βασισμένη στις εκμυστηρεύσεις της μιας πλευράς των πραγματικών προσώπων) ως κινηματογραφική απόδοση της απόλυτης αλήθειας, από την «κρυφή ιστορία του Facebook» κρατάει κανείς μάλλον τις αγελαίες συμπεριφορές, την αδίστακτη επιχειρηματική λογική (χάριν της οποίας ακυρώνονται οι προσωπικές σχέσεις που όλως τυχαίως αποτελούν το επαγγελματικό αντικείμενο του πόθου) και την επένδυσή της ενίοτε με αμπελοφιλοσοφίες περί του διαδικτύου ως λυδίας λίθου της ανθρώπινης ύπαρξης. Χωρίς όλα αυτά να υποτιμούν την εξαιρετική σε βλέμματα, στάση και προσέγγιση ερμηνεία του Jesse Eisenberg ως evil twin του Mr. Spock: το καλύτερο twist της ταινίας είναι ότι το Facebook επινόησε ο τελευταίος των Βουλκάνιων.

A Design for Life

2010-10-21T00:19:00.008+03:00

Κάποτε ήταν η ρωσική πρωτοπορία. Τώρα εναπόκειται στην ΟΝΝΕΔ Oil (με σήμα τον Πήγασο) και σε άλλα ευρηματικά δείγματα αισθητικής καινοτομίας (το πουλί της Χούντας, ο λογότυπος της PALSO, η μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας της Q Telecom) να διαγκωνίζονται σε μια επίκαιρη αναζήτηση νοήματος και αξίας του συμβολικού κεφαλαίου χάριν του μέλλοντος της χρυσής ελληνικής νεολαίας.

False flags

2010-10-17T23:11:00.006+03:00

Πίσω από τα φωνητικά του υπαρξιακού πολιτικού angst που ουδόλως προέβλεπε το 2006 την έλευση της οικονομικής ύφεσης ως ταιριαστού συνοδοιπόρου της κοινωνικής έκρηξης των κατά Sarkozy racailles, strangely Morriconeish ήχοι μοιάζουν να ζητούν τον Sergio Leone του 21ου αιώνα για μια λιγότερη επική και περισσότερο πραγματιστική απόδοση των αστικών αυτή τη φορά βιογραφιών ηττημένων, φτωχοδιαβόλων ή κυνηγών επικηρυγμένων του πολιτισμού.

Fiendish creatures

2010-10-04T15:50:00.005+03:00

Ομολογώ την αμαρτία μου εξαρχής: δεν ενδιαφέρθηκα ποτέ για τον Δράκο του Νίκου Κούνδουρου (The Fiend of Athens, αγγλιστί). Είχα την αμυδρή εντύπωση ότι η υπόθεση του έχει κοινά στοιχεία με το Θεριό του Ταύρου του Αζίζ Νεσίν που θυμάμαι να βλέπω μικρός στο Θέατρο Άλφα (Στέφανος Ληναίος – Έλλη Φωτίου και τα της πολιτικοποίησης των ‘80s), και πέραν τούτου ουδέν. Τουλάχιστον ως τη στιγμή που ανακάλυψα ότι ο Jonathan Franzen τον εκτιμά τόσο ώστε όχι μόνο να παραπέμπει ευθέως σε αυτόν αλλά και να τιτλοφορεί The Fiend of Washington ένα από τα καταληκτικά κεφάλαια του Freedom.

Υποπτεύομαι ότι ο Franzen όχι μόνο θεωρεί τα λάθη αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης φύσης αλλά και αδυνατεί να φανταστεί την εξέλιξη της προσωπικότητας χωρίς αυτά. Όπως και οι συνάδελφοί τους ήρωες του εξαίρετου The Corrections, εκείνοι του Freedom έχουν περισσότερα να μας πουν γι' αυτά παρά για την ίδια την έννοια της ελευθερίας: αν το προηγούμενο βιβλίο διακρινόταν από την εμμονή της διόρθωσης των λαθών, το παρόν πρέπει να διαβαστεί ως το ευαγγέλιο της ελευθερίας της διάπραξής τους. Ίσως εκεί να οφείλεται και η έντονη αίσθηση της απτότητας που διακρίνει τα εκάστοτε πρόσωπα της δράσης: μακριά από το τραγικό εθνοτικό / κοινωνικό / ηλικιακό angst των πρόσφατων έργων τού Philip Roth, τις ψυχρές αφαιρετικές εκφράσεις θεωρίας που παρουσιάζονται εν είδει πρωταγωνιστών στα κείμενα του αίφνης διάσημου Tom McCarthy η τις στρογγυλές προσωπικότητες της αξιότατης κατά τα άλλα Zadie Smith, οι γονείς του Franzen έχουν την αναγνωρίσιμη παρεμβατικότητα των δικών μας, τα κωλόπαιδά του εκείνη τη χαρακτηριστική δόση righteousness, οι οικογένειές του μια λειτουργική έλλειψη λειτουργικότητας. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός ότι οι κορυφαίες του σκηνές είναι πάντοτε βίαιες αντιπαραθέσεις, χωρίς καθάρσεις και χωρίς αποτέλεσμα: ως χρονικογράφος των ανθρωπίνων λαθών ο Jonathan Franzen γνωρίζει ότι δεν υπάρχει τίποτα απλούστερο από την ευχέρεια της επανάληψής τους – γι' αυτό και γράφει τις σκληρότερες λεκτικές μετωπικές, την αιχμηρότερη λεηλασία συναισθημάτων, τους καλύτερους καυγάδες της σύγχρονης αγγλόφωνης λογοτεχνίας.

Past Imperfect

2010-09-13T15:11:00.010+03:00

“The Third Republic, is said, died unloved”. Προτού υποκύψει στην πλάγια μυοτροφική σκλήρυνση που τον καθιστούσε φυλακισμένο στο ίδιο του το σώμα εδώ και ενάμιση χρόνο περίπου, ο Tony Judt είχε να μας μιλήσει για κάποια πράγματα. Όχι μόνο of shoes and ships and sealing wax, of cabbages and kings and why the sea is boiling hot and whether pigs have wings, αλλά και περί σύγχρονης σοσιαλδημοκρατίας και μεταπολεμικού κόσμου και κυρίως περί κοινωνιών σε κρίση. Διαβάζοντας κανείς το προοίμιο του Past Imperfect: French Intellectuals 1944-1956 έχει την αίσθηση ότι περιδιαβαίνει το τοπίο που πολλοί άνθρωποι της δημόσιας σφαίρας βλέπουν στην ελληνική κοινωνία – και είναι η Γαλλία της δεκαετίας του ’30. Drieu la Rochelle: «Ο μόνος τρόπος να αγαπά κανείς τη Γαλλία σήμερα είναι να τη μισεί στην τωρινή μορφή της». Jean – Pierre Maxence: «Ενώ οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες οδηγούνται προς το μεγαλείο και την περιπέτεια, οι δικοί μας ηγέτες μας καλούν να μετατρέψουμε τη Γαλλία σε ασφαλιστική έταιρεία». Denis de Rougemont: ο εχθρός είναι «η φιλελεύθερη σκέψη». Στο τέλος της όλης διαδικασίας, την επαύριο μιας δεινής στρατιωτικής ήττας, η οποία εξακολουθεί να παραμένει για τους Γάλλους étrange defaite, συντηρητικοί και ριζοσπάστες δεξιοί από τους παραπάνω θα αναλάβουν υπό την αιγίδα των Ναζί την την ανάπλαση των ονείρων τους: η Republique θα γίνει État, το τρίπτυχο Liberté, Egalité, Fraternité θα αντικατασταθεί από το Travail, Famille, Patrie, το Παρίσι θα υποσκελιστεί από το Βισύ. Τα Hollow Years, όπως τιτλοφορεί ο Eugen Weber το δικό του χρονικό της πτώσης της Τρίτης Δημοκρατίας, κατοικούσαν οπωσδήποτε κάποιοι hollow men.

When gravity fails

2010-08-28T00:56:00.003+03:00

Σε σύγκριση με πολλές από τις πρηγούμενές του ταινίες, το Inception αποτελεί για τον Christophern Nolan μια ευγενή εξαπάτηση. Όχι γιατί αποδεικνύεται εξόφθαλμη αποτυχία, αλλά γιατί μπαίνοντας στα μονοπάτια της αμφισβήτησης της πραγματικότητας, ο γοητευτικός και ολισθηρός δρόμος που ανοίγεται μπροστά του έχει, πρόχειρα, δύο προοπτικές. Ή θα ακολουθήσει την πεπατημένη των ψυχολογικών / ψυχαναλυτικών προσεγγίσεων ή θα βαδίσει στα χνάρια του Philip K. Dick αναφορικά με την εμπειρία των αισθήσεων ως only apparently real. Η χυδαία μορφή της πρώτης βρίσκεται στο υπόβαθρο της μισής χολιγουντιανής παραγωγής, ενώ η επιλογή της έτερης επιχειρείται σποραδικά, από κλεψίτυπα όπως το Matrix ως παρολίγον αριστουργήματα σαν το 12 Monkeys, δίχως να προκύψει ως τώρα έργο-σταθμός. Κλίνοντας προς τη δεύτερη πλευρά, ο Nolan δίνει ένα φιλμ πιστότερο στο πνεύμα του Dick από ό,τι υπήρξε το φιλόδοξο μεν, προβληματικό λόγω happy end δε Minority Report, ωστόσο το όλο εγχείρημα μοιάζει αυτή τη φορά πολύ περισσότερο με διανοητική άσκηση παρά με δοκίμιο για την ανθρώπινη κατάσταση. Τα βασικά ερωτήματα είναι στη θέση τους, οι χαρακτήρες ορίζονται από λεπτομέρειες, όχι απλώς από primary colours, ο συγχρονισμός των επιπέδων της ταινίας διατηρείται άψογος, όμως το τελικό αποτέλεσμα μοιάζει να εστιάζει κυρίως σε επί της οθόνης ιδέες που περιπλέκουν επιτυχώς ένα απλό τελικά σενάριο. Μετά τις λύσεις, τις ανατροπές και τις καθάρσεις, η όλη αίσθηση είναι ότι είχες την τύχη να παρατηρήσεις ένα πολύ όμορφο παιχνίδι να ξεκουρδίζεται υποδειγματικά, χωρίς όμως τις εκ των υστέρων εκρήξεις συνειδητοποίησης όσων είχες παραβλέψει την ώρα της προβολής, χωρίς τις συνήθεις προς διερεύνηση ή προς συζήτηση εννοιολογικές παραμέτρους, χωρίς την εντύπωση ότι όσα είδες παραπέμπουν σε κάτι θεωρητικά πολυπλοκότερο του προφανούς "who dreams reality". Αν ο Nolan του Inception παραμένει άξιος σεβασμού και θέασης είναι γιατί, ως αριστοτέχνης της deception, ακόμη και όταν αποτυγχάνει η βαρύτητα, βρίσκει τον τρόπο να την επαναφέρει.

The eternity of an Eternal City

2010-07-25T18:17:00.002+03:00

Σε μια πόλη φημισμένη για τους λόφους της ένας παραπάνω δεν έχει και ιδιαίτερη σημασία, πόσο μάλλον όταν βλέπει το έδαφος από το ταπεινό ύψος των 35 μέτρων. Οπωσδήποτε, δεν πρόκειται για έναν από τους διακριτούς επτά που της δίνουν την προσωνυμία της και συγκριτικά με τον Καπιτώλιο ή τον Αβεντίνο οι ιστορικές του συνδηλώσεις είναι πολύ πιο περιορισμένες. Το Monte Testaccio άλλωστε δεν αποτελεί φυσικό σχηματισμό: είναι αποτέλεσμα αποθέσεων στις όχθες του Τίβερη περίπου 53 εκατομμυρίων σπασμένων αμφορέων διά των οποίων μεταφέρθηκαν στη Ρώμη από τα μέσα του 1ου ως τα μέσα του 3ου αι. μ.Χ. 6 δισεκατομμύρια λίτρα λαδιού. Προορισμένο για τις δωρεάν διανομές σε στρατιωτικά τμήματα, αλλά και για τις καθιερωμένες δωρεές με τις οποίες ηγέτες της Δημοκρατίας και αυτοκράτορες λάδωναν εκείνη την πρώιμη μορφή κοινής γνώμης που απαντά στα αριστοκρατικού κατά κανόνα χαρακτήρα κείμενα της εποχής ως «όχλος», προερχόμενο από τις επαρχίες της Αφρικής και της Ισπανίας, έκανε την εμφάνισή του στις προβλήτες της αιώνιας πόλης μέσα σε ογκώδη και δύσχρηστα αγγεία, δύσκολα ανακυκλώσιμα προς περαιτέρω χρήση. Από την εποχή περίπου του Μάρκου Αυρηλίου, το τελευταίο σταδιο του ταξιδιού τους περιελάμβανε τη μετάγγιση σε μικρότερα πιθάρια και την απόρριψη των αρχικών στη χωματερή του Monte Testaccio. Το τελικό συμπέρασμα είναι προφανές: τεχνουργήματα και εξαιρετικά έργα τέχνης μπορεί να παράγονται σε αφθονία, ωστόσο αυτό που αδιαμφισβήτητα μένει στην αιωνιότητα από κάθε πολιτισμό είναι τα σκουπίδια του.

Cups and saucers

2010-07-03T19:33:00.005+03:00

Οι βουβουζέλες του Mundial, πέρα από τις θορυβώδεις, έχουν προφανώς και αναμνηστικές ιδιότητες. Το φολκλόρ της Νότιας Αφρικής, σε συνδυασμό με την υποχώρηση του νοτιοαμερικανικού συνασπισμού (πλην Ουρουγουάης), την ανάταση της χειμαζόμενης Ευρώπης και τη συνήθη μεμψιμοιρία για την αποτυχία των τσολιάδων της εθνικής να καταγάγουν τους απαιτούμενους θριάμβους στους οποίους είναι εθισμένη η χώρα στο συγκεκριμένο άθλημα από αρχαιοτάτων χρόνων, μου θύμισε ένα παλιότερο δοκίμιο του Christian Bromberger. Το Ποδόσφαιρο. Σύμβολα, αξίες, φίλαθλοι, αν και παντελώς ανακριβής μετάφραση του Football, la bagatelle la plus sérieuse du monde, αγχωμένη για να πείσει ότι το κείμενο ανήκει σε σοβαρό μελετητή, όχι σε αθλητικογράφο της σειράς, αποτελεί ίσως την καλύτερη συνοπτική εισαγωγή σε μια προσέγγιση του αθλήματος από την άποψη της ανθρωπολογίας. Διαβάζοντας ένα απόσπασμα περί ποδοσφαίρου στο Ιράν, όπου η εσωστρέφεια ελέω ισλαμισμού κυριαρχεί σε βαθμό ώστε οι Ιρανοί να υποστηρίζουν τους εσωτερικά αντιπαλους των δικών τους συλλόγων στις μητέρες όλων των μαχών κατά των αλλοφύλων του εξωτερικού, μου ήρθε στο μυαλό η ομοιότητα με τους έλληνες σπορτκάστερ της δεκαετίας του ’80, οι οποίοι φανατικά μας υπενθύμιζαν το εθνικό μας καθήκον να αισθανόμαστε γαύροι, βάζελοι, χανούμια και άλλες ποικιλίες φανατίλας στην ετήσια κάθοδο των εν λόγω στα μαρμαρένια αλώνια. Οι απαρχές της κανονικοποίησης της Ελλάδας, της επανεισόδου σε μια κοινή ευρωπαϊκή μοίρα, δεν θα πρέπει να λογίζονται από την ένταξη στην ΕΟΚ το 1981. Σε πολιτισμικό τουλάχιστον επίπεδο η μεταβολή κατά πάσα πιθανότητα γίνεται από τη στιγμή που οι ιθαγενείς οπαδοί παύουν να χειροκροτούν τους εγχώριους μισητούς ως άλλους φύλακες Θερμοπυλών μόλις περάσουν τη νοητή γραμμή των συνόρων και βγάζουν στην επιφάνεια τα γνήσιά τους ένστικτα. Σαν εκείνα που υπαγορεύουν στους ιρανούς φιλάθλους να συνοδεύουν τα ρητά του Κορανίου που κοσμούν τις εξέδρες με γενετήσιες προτροπές όπως «η βρύση του σαμοβαριού στον πισινό του διαιτητού».

Étapes de junk

2010-06-15T01:07:00.007+03:00

Οι συνθήκες σε ένα αμφιθέατρο χωρίς κλιματισμό και με πλημμελή μετάφραση απέχουν από το να είναι οι καλύτερες δυνατές για να διεξαχθεί ένας θεωρητικός διάλογος περί κρίσεως, ιδιαίτερα όταν αυτός ξεκινά με μία ώρα καθυστέρηση και την έννοια της «βιομέριμνας» να επιπίπτει ξαφνικά επί των κεφαλών ανύποπτων ακροατών. Από τη χθεσινή ενδιαφέρουσα εισήγηση του Étienne Balibar στο Πάντειο έχω την αίσθηση ότι πρέπει να ξαναεπισκεφθώ το κεντρικό επιχείρημα με ένα κείμενο της ομιλίας μπροστά μου - συγκράτησα αναγκαστικά αποσπασματικά στοιχεία, τα οποία μεμονωμένα έχουμε συναντήσει και αλλού: το δημοκρατικό έλλειμμα, τη διάσπαση του γαλλογερμανικού άξονα, την ουσιαστική αποσύνδεση της Γερμανίας από το ευρωπαϊκό άρμα, την αποδυνάμωση και απονομιμοποίηση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος συνολικά την οποία θα σημάνει ενδεχόμενη έξοδος από το ευρώ και περιθωριοποίηση της Ελλάδας. Δεν είμαι σίγουρος ότι κατανόησα πλήρως που ακριβώς κατευθύνεται το νέο είδος ενός «θετικού λαϊκισμού» που προτείνει (και νομίζω ότι περιγράφει με άλλους όρους ήδη υπάρχουσες έννοιες του πολιτικού λεξιλογίου). Ωστόσο, η αποστροφή του για την υφιστάμενη πρακτική της «αξιολόγησης των κρατών ως εταιρειών» βρήκε αν μη τι άλλο άμεση ανταπόκριση στη χρηματοοικονομική αγορά.

The Mirror (Crack'd)

2010-05-08T02:35:00.012+03:00

Σε μια εκδήλωση την Τρίτη άκουσα τον Παύλο Τσίμα να σχολιάζει ότι ελέω χρεοκοπίας η Ελλάδα βρέθηκε απότομα και βίαια στην ανάγκη να κοιτάξει τον εαυτό της στον καθρέφτη και να προχωρήσει σε μια εκκαθάριση των λογαριασμών της με το παρελθόν. Υπάρχει εν τούτοις στη διαπίστωση αυτή μια άρρητη προϋπόθεση (η οποία και επιβεβαιώθηκε στον αντίκτυπο και την ερμηνεία των τραγικών γεγονότων της επομένης, της ημέρας που η Ελλάδα επιχείρησε να κοιτάξει στον καθρέφτη): να διαθέτει κανείς την ικανότητα να μην βλέπει απλώς, αλλά να διακρίνει κιόλας. Κι επειδή διάφορα τμήματα, στρώματα, κοινωνικές ομάδες, επαγγελματικές συντεχνίες και πολιτικές ελίτ της ελληνικής κοινωνίας δεν είναι εκπαιδευμένα να συλλαμβάνουν τέτοιες λεπτότητες, προτιμώντας να απορρίπτουν την παράγραφο χάριν της πρότασης και την πρόταση χάριν του συνθήματος, η συζήτηση για την αποτυχία του μεταπολιτευτικού εγχειρήματος θα επικεντρωθεί στα εδώ και τριάντα χρόνια δοκιμασμένα και επιτυχημένα σουξέ: ποιοι έκλεψαν, ποιοι δεν έκλεψαν, ποιοι συνωμότησαν, πίσω από τις κουΐντες ή αλλαχού, ποιοι μειοδότησαν, εθνικώς ή άλλως, ποιοι λειτούργησαν ως αγκιτάτορες, προβοκάτορες, κλειδοκράτορες και πρωτοστράτορες του Μυτζηθρά. Αν όμως ένα σύστημα διαχείρισης της κοινωνίας αποτυγχάνει, αν αποδεικνύεται κενός όχι μόνο χρημάτων αλλά και ουσίας ένας τρόπος ζωής που αναζητούσε επίμονα τα παραθυράκια, τα μονοπάτια και το κόψιμο δρόμου, προφανώς δεν μιλάμε μόνο για τις πράξεις των λίγων (κι αν «καεί το μπουρδέλο η Βουλή» εκτός από τους συνανθρώπους μας στη Marfin, τι ακριβώς θα θεμελιωθεί στο αίμα, δηλαδή;) αλλά και τις ευθύνες που προκύπτουν από τις παραλείψεις των πολλών. Γιατί ένα σύστημα δεν στηρίζεται απλώς στην ενθουσιώδη του αποδοχή, περισσότερο βασίζεται στη σιωπηρή ανοχή. Και σε κάθε διεφθαρμένο πολιτικό που καταχράται χρήματα αντιστοιχούν οι διεφθαρμένοι πολίτες που απαιτούν χάρες ως αντάλλαγμα της ψήφου τους. Σε κάθε αγανακτισμένο πολίτη που ζητά διαφάνεια στις δημόσιες συναλλαγές αντιστοιχούν οι πορωμένοι οπαδοί που ζητούν την υπαγωγή των ομάδων τους στο άρθρο 44. Σε κάθε κρατική αστοχία αντιστοιχούν πράξεις υποτιθέμενης αντίστασης, όπως το ιδεολογικό φύλλο συκής που ενδύεται η εκτεταμένη προ καθεστώτος αποδείξεων μικροφοροδιαφυγή. Κι αν στην πρώτη σειρά του έργου του καθρέφτη την Τετάρτη κάθονταν εξουσιαστές και αντιεξουσιαστές, πίσω, στις σκιές, διακρινόμαστε όλοι εμείς που καλά κρυμμένοι πίσω από το δάχτυλό μας επιτρέπουμε σε λιγότερους να βολεύονται πολύ για να βολευόμαστε πολλοί περισσότεροι από λίγο.

Arne Saknussemm

2010-04-17T01:13:00.003+03:00

Μη όντας οπαδός της Björk και μην έχοντας την τύχη να ταξιδέψω ως την απώτατη Θούλη του Ρέικιαβικ, οι μόνες μου μνήμες της ηφαιστειώδους Ισλανδίας προέρχονται από τη νοητική εκδρομή που δεκαετής είχα πραγματοποιήσει στο Sneffelsyökull με όχημα το Ταξίδι στο κέντρο της Γης του Ιουλίου Βερν. Ξεκινώντας από εκεί την περιπλάνησή μου στην κλασική τριλογία παιδικών φαντασιώσεων (τα έγκατα της Γης, τα βάθη των ωκεανών, το κενό του διαστήματος), την οποία αργότερα ολοκλήρωσα δεόντως υποκύπτοντας στην προσθετική δράση των Από τη Γη στη Σελήνη, Γύρω από τη Σελήνη και 20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα, ανακάλυψα ένα από τα δυνητικά πρότυπα της popular fiction του 20ού αιώνα σε θέματα κειμενικής δομής και επεισοδιακής πλοκής. Αν και η σχέση του Otto Lindenbrock, οξύθυμου ιδιοφυούς γεωλόγου, και του ατυχώς συνηθισμένης ευφυΐας ανηψιού του, Axel, μου θύμιζε τη σχέση Θείου Σκρουτζ και Ντόναλντ Ντακ, η περιγραφή του υπόγειου κόσμου της κοίλης γης έβρισκα πάντοτε ότι ήταν μια πολύ πιο πετυχημένη πραγμάτευση του θέματος του προϊστορικού κόσμου από την υπερτιμημένη τερατολογία του Arthur Conan Doyle στο The Lost World. Χωρίς να αποτελεί το λειτουργικότερο έργο του Βερν (η διάκριση ανήκει αναμφίβολα στις 20.000 λεύγες), το Ταξίδι χρωστά τη γοητεία του στο ότι ήταν τόσο εθιστικά περιπετειώδες όσο ένας πρώιμος Indiana Jones – και σε ορισμένα σημεία κατά τι μόνο λιγότερο eerie από την αριστουργηματική ατμοσφαιρικά Σφίγγα των Πάγων. Με χαμένα χειρόγραφα, ρουνικά, παγετώνες, καταβάσεις σε ηφαίστεια, εκατόμβες ιουρασικών τεράτων και κερασάκι στην τούρτα τη χολιγουντιανής έμπνευσης επιστροφή στην επιφάνεια, ο Βερν μπορεί να κατηγορηθεί μόνο γιατί δεν εξέθεσε ποτέ με σαφέστατη πληρότητα σε ένα nineteenth-century prequel την απάντηση στο ερώτημα για την τύχη του πιο σκιώδους (και ως εκ τούτου πιο ενδιαφέροντος) χαρακτήρα του βιβλίου: τι απέγινε ο Arne Saknussemm.

How to begin your morning in the spring

2010-03-19T23:57:00.017+02:00

Side A

Sweet Dreams – Marilyn Manson 4.51΄. (Turning a disquieting original into disturbing.)
Snow (Hey Oh) – Red Hot Chili Peppers 5.34΄. (Next year. Maybe. If you behave.)
Ruined in a Day – New Order 3.59΄. (It’s customary with ruin.)
Shot in the Back of the Head – Moby 3.15΄. (Blues from a gun.)
The Departed Tango – Howard Shore 3.32΄. (Tango ‘till they’re sore.)

Side B

Ρομπότ – Ξύλινα Σπαθιά 2.53΄. (Robotics gone awry.)
Reckoner – Radiohead 4.50΄. (Somewhere in Neuromancer’s blank shore.)
Waiting for the Man – David Bowie 6.00΄. (Big long wait. In Santa Monica round ’72.)
One More Cup of Coffee – Bob Dylan 3.43΄. (Always better than one less.)
Razzmatazz – Pulp 4.05΄. (Stripped down, is the bleakest song ever.)

The opposite of zenith

2010-03-04T20:37:00.007+02:00

Σύντομος αφορισμός. Πότε δικαιούται να είναι πεπεισμένος κανείς ότι τα πράγματα έχουν φτάσει στο ναδίρ; Όταν και οι αθλητικογράφοι αποφασίζουν να ασχοληθούν με την οικονομία. Εκθέτοντας για το ευρύτερο κοινό μια επιλογή όσων χαρακτηρίζουν ενίοτε και τη συνήθη τους γραφή – ευκολίες («τα λεφτά από την ληστεία και την σπατάλη της ελληνικής Οικονομίας»), μεγαλοστομίες («η σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας, χωρίζεται, πλέον, σε δύο περιόδους. Στην Προ 2010 και στην Μετά 2010»), ανορθογραφίες (το «παρωδικό» είναι αυτό που προκύπτει όταν διασταυρώσετε παροδικό φαινόμενο με ωδικό πτηνό) και εκχυλίσματα παχυλής άγνοιας («αν και το πλέον πιθανό σενάριο, είναι ότι θα επιστρέψουμε στη δραχμή»). Οπωσδήποτε, η αθλητική δημοσιογραφία στην Ελλάδα επισκιάζεται από τα καθημερινά σαλπίσματα του οπαδικού τύπου, αλλά τα αναλυτικά της εργαλεία, ικανά για να προσφέρουν διασκέδαση και εντυπωσιασμό (μετάφραση: «να διαβάσουμε καμιά μαλακία να περάσει η ώρα») ελάχιστα βοηθούν στην αποτίμηση της παρούσας κατάστασης της ελληνικής οικονομίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όχι μόνο γιατί στην περίπτωσή μας, σε αντίθεση με μεταγραφικά παιχνίδια, κοράκια, παράγκες και άρθρο 44, το «πλέον πιθανό σενάριο» απέχει από το να είναι αυτό που διακινείται στον μικρόκοσμο του αθλητικού χώρου, όπου η πληροφορία δεν έχει πολύ μεγαλύτερη αξία από τη φήμη. Μεταξύ άρθρου γνώμης και ακατάσχετης καφενειακής φλυαρίας υφίσταται (ή οφείλει να υφίσταται) διάκριση, η οποία έχει να κάνει με το βαθμό ενημέρωσης του γράφοντα αναφορικά με τα γραφόμενα. Και ο σχολιασμός συγκεκριμένων όψεων της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας είθισται να αποδίδεται σε εξειδικευμένους ή εξοικειωμένους με το ζήτημα αρθρογράφους όχι τυχαία, αλλά ακριβώς γιατί η εκφορά μιας άποψης δεν έχει να κάνει με την ακατέργαστη πληροφορία, όπως στο ρεπορτάζ, αλλά με την επεξεργασία και την απόδοσή της ώστε το point να είναι κάτι διαφορετικό από μια λαοσύναξη κοινοτοπιών, βερμπαλισμών και ταξιτζίδικης φιλοσοφίας, γνωστών υπό τον συλλογικό δόκιμο όρο «παπαριές».

Of was and when

2010-02-24T00:27:00.003+02:00

Προτού τον προδώσει τον Ιούνιο του 2004 μια καρδιά επιβαρυμένη από τις εξαρτήσεις και καταχρήσεις της εποχής του Ziggy Stardust, στερώντας του το κέφι και τις δυνάμεις για περαιτέρω δημιουργία, o κύριος David Jones βρισκόταν στο τέλος μιας δεκαετίας η οποία συναγωνιζόταν σε παραγωγικότητα και ευαισθησία στα μουσικά δρώμενα (αν και όχι τόσο σε έμπνευση) εκείνη που τον είχε καταστήσει κατεξοχήν είδωλο προς μίμηση από ποικίλους φωτογενείς ατάλαντους. Στο πλαίσιο της επανερμηνείας εκείνης του εαυτού του, της μείξης των στυλ και της επιστροφής σε κλασικές φόρμες, εξακολουθούσε να διατείνεται το 1995 that he never lost control, αλλά με έναν πολύ λιγότερο αναιδή και ειρωνικό από τον original τρόπο, πολύ πιο υπαινικτικό και ταιριαστό στο πνεύμα κάποιου που φαίνεται να πούλησε τον κόσμο by stealth – ή να προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του γι’ αυτό.

A modest proposal

2010-02-05T15:29:00.003+02:00

Μεταξύ των ρυθμίσεων που θα κρίνουν την παροχή ελληνικής ιθαγένειας σε μετανάστες βλέπω με ενδιαφέρον να συμπεριλαμβάνεται η «πλήρης εξοικείωση […] με την πολιτική ιστορία της χώρας». Αμέσως αναρωτήθηκα αυθόρμητα ωστόσο αν αυτή η σπουδή συνεπάγεται ενδεχομένως και τον κίνδυνο αφαίρεσης της ελληνικής ιθαγένειας από το πλήθος των μαθητών εκείνων που οι εφημερίδες μας τσαμπουνάνε συχνά ότι αγνοούν βασικά στοιχεία και ημερομηνίες – σταθμούς στην ελληνική ιστορία. Ομολογώ ότι εκ πρώτης όψεως ένα παρόμοιο μέτρο μοιάζει υπέρ το δέον αυστηρό από την πλευρά της πολιτείας. Με μια δεύτερη ματιά όμως αντιλαμβάνεται κανείς ότι θα εξυπηρετούσε πολλαπλούς στόχους: ο συναγωνισμός μεταξύ μαθητών και μεταναστών για κενές θέσεις ιθαγένειας, εν είδει γενικών εξετάσεων, θα μπορούσε εκτός της λύσης του μεταναστευτικού ζητήματος να αποτελέσει τόσο εξαιρετικό θέαμα, με την παραδοσιακή μορφή τηλεπαιχνιδιού γνώσεων, όσο και επιπλέον κίνητρο για τη βελτίωση του χθαμαλού εν γένει επιπέδου της ελληνικής παιδείας. Ας θεωρηθεί η ταπεινή αυτή πρόταση ως φόρος τιμής στη μνήμη του εθνικού ιστορικού Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, ο οποίος σε μία από τις εξαιρετικά προσεκτικές, και ταυτόχρονα διεισδυτικές, διατυπώσεις του είχε παρατηρήσει ότι στην Ελλάδα η ιστορία είθισται να έχει «χαρακτήραν πρακτικώτερον του συνήθους».

Darwin’s Darling

2010-01-20T00:00:00.008+02:00

Προτού ο Charles Darwin καταστεί η εικόνα του σεβαστού κυρίου με τη γενειάδα, εξίσου γνωστής ως πολιτισμικού εμβλήματος με τη μορφή του Einstein, η ανάγνωση της αλληλογραφίας του αποκαλύπτει πως υπήρξε ένας τυπικός βικτωριανός gentleman – κατά την αρχή που δηλώνει ότι it is a truth universally acknowledged that a single man in possession of a good fortune must be in want of a wife. Για να διορθώσει τη συγκεκριμένη ατέλεια και να πληρώσει την έλλειψη τον Ιούλιο του 1838 ο νεαρός Charles παίρνει ένα φύλλο χαρτί, το χωρίζει σε δύο στήλες, Marry και Not Marry, και αρχίζει να καταγράφει επιχειρήματα. Οπωσδήποτε, τα μειονεκτήματα της όλης υπόθεσης είναι σοβαρά: «λιγότερα χρήματα για βιβλία», «δεν θα μπορώ να διαβάζω τα βράδια», «χάσιμο χρόνου». Έπειτα είναι και οι χαρές της εργένικης ζωής τις οποίες θα αναγκαστεί εκ των πραγμάτων να αποχαιρετήσει: η «ελευθερία να πηγαίνει κανείς όπου θέλει» ή οι «συζητήσεις με έξυπνους άνδρες σε κλαμπ». Ωστόσο, ο ίδιος κλίνει μάλλον προς τα θετικά του εγχειρήματος: «παιδιά (με το θέλημα του θεού)» (για τη διαιώνιση του είδους), «έχεις κάποιον να φροντίζει τη σπίτι» (τη δουλάρα), το «γυναικείο κουβεντολόι» (κανείς δεν του είχε μιλήσει για την κρεβατομουρμούρα). Φυσικά, εκείνο που γέρνει την πλάστιγγα υπέρ του γάμου είναι η έννοια της συντροφικότητας: «Constant companion, (& friend in old age) […], –object to be loved & played with.– better than a dog anyhow». Υπό το βάρος του καταλυτικού επιχειρήματος ο Charles σπεύδει να παντρευτεί την πρώτη του ξαδέρφη, Emma Wedgwood. Καθότι η γυναίκα είναι ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου.

Same as it ever was

2009-12-31T02:12:00.004+02:00

Since years tend to end similarly (same bits and pieces).